Τι είναι, τι Δεν είναι και πώς αλλάζει τη σχέση σας!
Αρθρογράφος: Μυλωνά Γεωργία
- Η Παρεξήγηση της «Θετικής Εκπαίδευσης» Σκύλων
- Τι Είναι Πραγματικά η Εκπαίδευση Σκύλων με Θετική Ενίσχυση
- Ο Ρόλος του Ανθρώπου στην Εκπαίδευση Σκύλων
- Γιατί η Σαφήνεια Είναι Σημαντική;
- Γιατί να Επιλέξω την Εκπαίδευση μέσω Θετικής Ενίσχυσης;
- Τι Σημαίνει Αυτό για την Καθημερινότητά Σου;
Η φράση «θετική εκπαίδευση σκύλων» έχει γίνει πολύ δημοφιλής τα τελευταία χρόνια. Τη συναντάμε σε άρθρα, κοινωνικά δίκτυα, σεμινάρια, ακόμη και σε διαφημίσεις προϊόντων. Κι όμως, παρά την ευρεία χρήση της, συχνά παρερμηνεύεται.
Η Παρεξήγηση της «Θετικής Εκπαίδευσης» Σκύλων
Για κάποιους, σημαίνει «δίνω λιχουδιές». Για άλλους, «όχι τιμωρία». Κι άλλοι, πιστεύουν ότι σημαίνει «αφήνω τον σκύλο να κάνει ότι θέλει». Επιπλέον πολλοί χρησιμοποιούν τον όρο, ενώ εφαρμόζουν τιμωρητικές μεθόδους.
Αυτή η γενίκευση, όμως, αποδυναμώνει την πραγματική αξία και το βάθος της Εκπαίδευσης μέσω Θετικής Ενίσχυσης· όπως είναι η σωστή ονομασία της. Μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθόδου που βασίζεται στη θεωρία της μάθησης και τη μελέτη της συμπεριφοράς.
Η αλήθεια είναι πολύ πιο βαθιά και πολύ πιο ουσιαστική για τη σχέση μας με τον σκύλο μας.
Τι Είναι Πραγματικά η Εκπαίδευση Σκύλων με Θετική Ενίσχυση
Ο όρος «θετική ενίσχυση» (positive reinforcement) προέρχεται από την επιστήμη της συμπεριφοράς και τη θεωρία της Συντελεστικής Μάθησης (operant conditioning), του B.F. Skinner. Αναφέρεται στην ενίσχυση μιας συμπεριφοράς μέσω της προσθήκης ενός ευχάριστου ερεθίσματος αμέσως μετά την εκδήλωσή της.
Με απλά λόγια: όταν ο σκύλος κάνει κάτι θεμιτό και αμέσως ακολουθεί κάτι που του αρέσει, π.χ. μια λιχουδιά, ένα παιχνίδι, χάδι, βόλτα, αυξάνονται οι πιθανότητες να το ξανακάνει.
Αυτός είναι ο πυρήνας της θετικής ενίσχυσης, ένας φυσικός τρόπος με τον οποίο μαθαίνουν όλοι οι οργανισμοί. Συχνά, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, ενισχύουμε ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Αν ο σκύλος μας τραβάει στον οδηγό και τον ακολουθούμε, μόλις ενισχύσαμε το τράβηγμα. Αν πηδάει πάνω μας και τον χαϊδεύουμε, ενισχύσαμε το να πηδάει πάνω μας.
Δεν έχει σημασία μόνο αν χρησιμοποιούμε θετική ενίσχυση, αλλά και πώς, πότε και για ποια συμπεριφορά. Χρειαζόμαστε πλάνο.
Η εκπαίδευση μέσω θετικής ενίσχυσης είναι μια δομημένη προσέγγιση που συνδυάζει πολλούς επιστημονικούς κλάδους και στηρίζεται σε:
- Αξιολόγηση κάθε σκύλου ξεχωριστά
- Κατανόηση της αιτίας πίσω από κάθε συμπεριφορά
- Διαχείριση περιβάλλοντος και ερεθισμάτων για την πρόληψη ανεπιθύμητων συμπεριφορών
- Ενίσχυση επιθυμητών συμπεριφορών
- Τροποποίηση ή εκμάθηση εναλλακτικών συμπεριφορών
- Χρήση διαφορετικών προγραμμάτων ενίσχυσης
- Συναισθηματική ασφάλεια του σκύλου καθ’ όλη την διάρκεια της εκπαίδευσης
- Κάλυψη των αναγκών του σκύλου σε όλα τα επίπεδα
- Απουσία σωματικής ή ψυχολογικής βίας, εκφοβισμού, επιβολής, πίεσης
Ο Ρόλος του Ανθρώπου στην Εκπαίδευση Σκύλων
Η εκπαίδευση δεν περιορίζεται στα «μαθήματα». Είναι τρόπος ζωής. Ο άνθρωπος έχει ενεργό ρόλο ως δάσκαλος, καθοδηγητής και συνεργάτης. Είναι αυτός που σχεδιάζει, προσαρμόζει και διδάσκει με βάση τις ικανότητες, το περιβάλλον και τις ανάγκες κάθε σκύλου.
Η συνέπεια, η παρατήρηση και η συμπόνια είναι βασικά εργαλεία του κηδεμόνα και του εκπαιδευτή. Έτσι χτίζονται τα θεμέλια για έναν ασφαλή, χαρούμενο και ισορροπημένο συνοδοιπόρο.
Γιατί η Σαφήνεια Είναι Σημαντική;
Η αόριστη χρήση των όρων οδηγεί σε παρεξηγήσεις και λανθασμένες προσδοκίες. Ας δούμε τις πιο συχνές παρανοήσεις:
- «Απλά ταΐζουν τον σκύλο»
Κάποιος που απλώς δίνει λιχουδιές, χωρίς δομημένο σύστημα, δεν κάνει εκπαίδευση με θετική ενίσχυση, ούτε καν «θετική εκπαίδευση» σκύλων.
- «Δίνουν συνέχεια φαγητό»
Το φαγητό είναι εξαιρετικός ενισχυτής, αλλά δεν είναι ο μόνος. Ο κάθε σκύλος έχει τις δικές του επιθυμίες: τροφές, παιχνίδια, ελευθερία, περιβάλλον, επαφή κ.α.. Ένας καλός εκπαιδευτής φροντίζει να ανακαλύψει τι είναι πολύτιμο για κάθε σκύλο.
- «Ο σκύλος κάνει ότι θέλει»
Η συνέπεια και η θέσπιση ορίων είναι σημαντικό μέρος της εκπαίδευσης αρκεί να γίνεται με ασφαλή και κατανοητό τρόπο.
- «Κάνει θετική εκπαίδευση, απλά, χρησιμοποιεί και πνίχτη»
Κάποιος που χρησιμοποιεί τιμωρητικές μεθόδους (επιστημονικός όρος: Θετική Τιμωρία & Αρνητική Ενίσχυση), όπως το να φωνάζει ή να τραβά απότομα το λουρί με το κολάρο όταν ο σκύλος δεν κάθεται, δεν εφαρμόζει θετική εκπαίδευση· ακόμα κι αν δίνει λιχουδιές. Η διαφορά είναι τεράστια: ο σκύλος εκεί υπακούει από φόβο, ενώ στην εκπαίδευση με θετική ενίσχυση συνεργάζεται επειδή καταλαβαίνει, επειδή έχει κίνητρο, και έχουμε χτίσει σχέση εμπιστοσύνης και αλληλοκατανόησης.
- «Κάνει θετική εκπαίδευση, αλλά σε κάποιους σκύλους που το χρειάζονται χρησιμοποιεί πνίχτη»
Κάποιος που χρησιμοποιεί τιμωρητικά εργαλεία– έστω και περιστασιακά- δεν εφαρμόζει συνολικά «θετική εκπαίδευση». Επιπλέον το ότι νιώθει την ανάγκη να χρησιμοποιήσει τέτοιες μεθόδους, συχνά υποδεικνύει έλλειψη γνώσεων και δεξιοτήτων. Ίσως λοιπόν είναι καλύτερο να απευθυνθείτε σε κάποιον που διαθέτει την κατάλληλη εξειδίκευση.
- «Είναι μόνο για κουτάβια και εύκολους σκύλους»
Η εκπαίδευση μέσω θετικής ενίσχυσης είναι αποτελεσματική, σταθερή, ανθρώπινη και οικοδομεί ουσιαστική αλλαγή, ανεξαρτήτου ηλικίας, φυλής ή δυσκολίας. Στόχος της είναι να εντοπίσει και να αντιμετωπίσει τα βαθύτερα αίτια μιας συμπεριφοράς ή κατάστασης, όχι απλώς να «σβήσει» τα συμπτώματα δημιουργώντας συχνά άλλες αρνητικές συνέπειες. Γι αυτό οι πιο σοβαροί επαγγελματίες σήμερα, βασίζονται σε θετικές μεθόδους ακόμη και για τις πιο απαιτητικές περιπτώσεις φόβου, επιθετικότητας, αντικοινωνικής συμπεριφοράς κ.α..
Η εκπαίδευση με θετική ενίσχυση, όταν γίνεται σωστά, είναι εξαιρετική. Βασίζεται στον φυσικό τρόπο μάθησης, έχει σαφήνεια, συνέπεια, δημιουργεί σταθερές συνήθειες, μειώνει το άγχος, ενισχύει την εμπιστοσύνη και προάγει την αυτοπεποίθηση και την γνωστική ανάπτυξη του σκύλου.
Γιατί να Επιλέξω την Εκπαίδευση μέσω Θετικής Ενίσχυσης;
- Είναι ασφαλής. Δεν προκαλεί πόνο, φόβο, άγχος.
- Σέβεται τον σκύλο ως συναισθανόμενο πλάσμα.
- Χτίζει εμπιστοσύνη και ισχυρό δεσμό.
- Είναι αποδοτική μακροπρόθεσμα.
- Μαθαίνει στον άνθρωπο να επικοινωνεί και να διδάσκει καλύτερα.
- Δίνει επιλογές στον σκύλο και χώρο να εξελιχθεί και να ευδοκιμήσει.
Είναι μια στάση ζωής απέναντι στα ζώα και στους συνανθρώπους μας.
Τι Σημαίνει Αυτό για την Καθημερινότητά Σου;
Κάθε φορά που επικοινωνείς με τον σκύλο σου, τον εκπαιδεύεις· είτε το καταλαβαίνεις είτε όχι.
Κάθε μέρα καλύπτοντας τις ανάγκες του, σε όλα τα επίπεδα, χτίζεις μια αρμονική ζωή μαζί του.
Αν μάθεις να παρατηρείς, να ανταμείβεις τη σωστή στιγμή και να καθοδηγείς χωρίς βία, ο σκύλος σου θα ανθίσει.
Αν είσαι δίκαιος, ξεκάθαρος, ήρεμος και συνεπής μπορείς να αναπτύξεις έναν βαθύ δεσμό μαζί του.
Η εκπαίδευση μέσω θετικής ενίσχυσης δεν είναι απλώς μια μέθοδος. Είναι νοοτροπία ζωής. Η επιλογή να επικοινωνούμε με σεβασμό, να διδάσκουμε με συμπόνια και να συνυπάρχουμε με αρμονία. Η απόφαση να είμαστε για εκείνον ότι πιο ασφαλές και ξεκάθαρο έχει στον κόσμο του.
Κάθε μέρα είναι μια ευκαιρία να του δείξουμε ότι τον ακούμε, τον καταλαβαίνουμε και στεκόμαστε δίπλα του ως καθοδηγητές, φίλοι, οικογένεια.